Monitör Çözünürlük ve Yenileme Hızı Sorunları

Ekran bulanık görünüyor. Yazılar iri, simgeler kocaman. Ya da göz yorgunluğu hissediyorsun, ekran hafifçe titriyor. Bu iki şikayetin kaynağı çoğu zaman aynı yerde: çözünürlük ve yenileme hızı ayarları. İyi haber şu ki bu ayarlar donanım arızası değil, yazılım tarafında birkaç tıkla düzelen konular. Aşağıda monitör ayarları nasıl düzeltilir sorusunu baştan sona, sırayla ele alıyoruz.

Önce Monitörün Doğal Çözünürlüğünü Öğren

Her LCD/LED panelin sabit bir piksel sayısı vardır. Buna doğal çözünürlük (native resolution) denir. Panel en net görüntüyü sadece bu değerde verir. Başka bir değer seçersen görüntü ölçeklenir ve yazılar hafif bulanıklaşır.

• 24 inç ofis monitörlerinin çoğu 1920x1080'dir.
• 27 inç modeller genelde 2560x1440 olur.
• Ucuz 19-22 inç panellerde 1440x900 veya 1680x1050 görebilirsin.
• Laptop ekranlarında 1366x768 ve 1920x1080 en yaygın ikisidir.

Kesin bilgi için monitörün arkasındaki etikete veya kullanım kılavuzuna bak. Model numarasını not al. Windows ayarlarında doğal çözünürlüğün yanında genelde "(Önerilen)" yazar. O yazıyı gördüğün satır senin hedefin.

Windows'ta çözünürlüğü değiştirme

1. Masaüstünde boş bir yere sağ tıkla.
2. Görüntü ayarları seçeneğine gir.
3. Ekran çözünürlüğü listesini aç.
4. "Önerilen" etiketli değeri seç.
5. Değişikliği onayla. Ekran bir an kararırsa normaldir.

Yazılar çok küçük geldiyse çözünürlüğü düşürme. Onun yerine aynı sayfadaki ölçeklendirme (Ölçek ve düzen) değerini %100'den %125 veya %150'ye çıkar. Böylece netlik bozulmaz, sadece arayüz büyür. Ölçek değişiminden sonra bazı programlar bulanık kalabilir; oturumu kapat ve tekrar aç.

Yenileme Hızı ve Fliker Sorunu

Yenileme hızı, ekranın saniyede kaç kez tazelendiğini söyler. Birimi Hz'dir. 60 Hz standart, 75 Hz rahat, 120-165 Hz oyuncu monitörlerinde görülür. Panel 144 Hz destekliyor ama Windows 60 Hz'de kalmışsa farkı ödediğin parayı boşa harcamış olursun.

Titreme (fliker) hissinin tipik nedenleri:

• Yenileme hızı panelin desteklediği en düşük seviyeye düşmüş.
• Kablo yetersiz: HDMI 1.4 ile 1440p'de yüksek Hz veremezsin.
• Kablo gevşek veya iç kırık var. Görüntü ara ara sönüyorsa ilk şüpheli budur.
• Ekran kartı sürücüsü bozuk ya da Windows genel sürücüyle çalışıyor.
• Monitör kendi menüsünde yanlış giriş modunda.
• Uzatma kablosu veya kalitesiz adaptör araya girmiş.

Hz değerini yükseltme adımları

1. Görüntü ayarlarını aç.
2. Gelişmiş görüntü ayarları bölümüne in.
3. Yenileme hızı listesinden en yüksek değeri seç.
4. Görüntü kaybolursa 15 saniye bekle; Windows eski ayara döner.
5. İki monitör varsa her biri için ayrı ayrı kontrol et.

Liste boşsa veya tek seçenek varsa sorun sürücüde ya da kablodadır. Ekran kartı sürücüsünü güncelleme konusunu ayrı bir rehberde adım adım anlattık; oradaki temiz kurulum yöntemi bu tür eksik seçenek problemlerini çoğu zaman çözer.

Kablo ve Bağlantı Tarafını Denetle

Yazılım ayarları doğruysa ama seçenekler kilitliyse fiziksel katmana bakılır. Kabloların taşıyabileceği bant genişliği sınırlıdır.

Pratik kontroller:

• Kabloyu iki uçtan çıkar, tekrar sıkıca tak.
• Kasada iki HDMI/DP çıkışı varsa ekran kartındaki çıkışı kullan, anakart çıkışını değil.
• Elinde varsa farklı bir kabloyla dene. Arıza kabloda mı, panelde mi anlaşılır.
• Monitörün kendi menüsünden giriş kaynağını doğru porta ayarla.
• Adaptör kullanıyorsan aktif adaptör tercih et; pasif çeviriciler Hz'i kısar.

Sürücü Panelinden İnce Ayar

Windows ayarları temel işi yapar. Detay için ekran kartı üreticisinin kontrol panelini kullan. NVIDIA'da masaüstüne sağ tık ile açılan denetim masası, AMD'de Adrenalin yazılımı, Intel'de Graphics Command Center bu işi görür.

• Ölçekleme modu: "En boy oranını koru" veya "Tam ekran" seçenekleri arasında dene. Kenarlarda siyah bant varsa buradan düzelir.
• Ölçeklemeyi yapan birim: GPU'yu seç. Monitörün kendi ölçekleyicisi genelde daha kötüdür.
• Özel çözünürlük: Listede doğal çözünürlük yoksa manuel ekleyebilirsin. Değerleri panelin belgesinden al, tahmin yürütme.
• Renk derinliği ve RGB aralığı: Gri tonlar yıkanmış görünüyorsa "Tam" (Full RGB) seç.
• G-Sync / FreeSync: Oyunda titreme varsa aç